Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учрал Төсвийн тухай хууль, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасны дагуу боловсруулсан Монгол Улсын Нэгдсэн төсвийн 2027 оны Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028–2029 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төслийг /2025.05.08/ УИХ-д танилцуулав.
УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын хэлсэн үгийг бүрэн эхээр нь хүргэж байна.
УИХ-ЫН ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Төсвийн тухай хууль, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасны дагуу боловсруулсан Монгол Улсын Нэгдсэн төсвийн 2027 оны Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028–2029 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төслийг та бүхэнд танилцуулж байна.
Дэлхийд тодорхойгүй байдал хамгийн тодорхой байгаа нөхцөлд 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028-2029 оны төсвийн төсөөллийг боловсрууллаа.
Ойрх Дорнодын хурцадмал байдлаас үүдэн дэлхий даяар газрын тосны бүтээгдэхүүн хомсдож, үнэ нь савлаж, инфляц гаарлаа. Тээвэр, худалдаа, логистикийн эрсдэл өсөн нэмэгдлээ. Монгол Улсад ч хямралын сүүдэр туслаа. Түлш шатахууны үнэ бол бүх юмны үнэ юм. 2026 оны 3 дугаар сард инфляц 7.4 хувьд хүрч, үхэр, хонь, адуу, ямааны махны үнэ 10-25 хувиар өссөн нь ахуй амьжиргаанд дарамт болж байна.
Гадаад ертөнцийг бид өөрчлөхгүй боловч өөрсдөөсөө дотоодоосоо хамаарах бүхнийг хийхийг дэлхийн нөхцөл байдал Та биднээс шаардаж байна. Өөрөөр хэлбэл, үнэнийг үнэнээр нь хүлээн зөвшөөрч, алдаагаа засаж залруулж, дуусдаггүй олон яриаг дуусгах цаг юм. Сүх далайтал үхэр амар гэгчээр олсныхоо хэрээр үрсэн, төр, төсвөө данхайлган томруулсан, санхүүгийн сахилга батыг сахиулан мөрдөөгүй, түүхий эд түүхийгээр нь гаргадаг түүхийг өөрчлөөгүйнхээ үр дагаврыг амсаж байна. Нүүрсний үнэ өндөр байхад үүц нөөц болгож, өсгөж үржүүлэх, үлдэцтэй өгөөжтэй зүйлд зориулахаас илүү үрж зарж, төсвөө данхайлгасны горыг амсаж байна.
Хүндрэлийн үед нэг хэсэг нь улам хумьж, хязгаарладаг. Хүндрэлийн үед нөгөө хэсэг нь үүнийг ашиглан, эдийн засгаа шинэчилдэг. Монгол Улс иргэндээ, хувийн хэвшилдээ итгэж, итгэлцлийн үндсэн дээр эдийн засгаа чөлөөлөн шинэчлэх замыг сонгож байна.
Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөлөл жагсаасан тоо, бичсэн зорилтуудын цуглуулга биш юм. Төсвийн хүрээ, төсөөлөл бол төр ямар хэмжээнд байх вэ, хувийн хэвшилдээ ямар орон зай чөлөөлж нээх вэ? гэдэг асуултын хариулт юм.
Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөлөл бол Монгол Улс ямар хамаарлыг яаж багасгах вэ, юунаас, яагаад чөлөөлөх вэ гэдэг хөгжлийн стратегийн баримт бичиг юм.
Та бид эдийн засгаа зөвхөн өсгөх тухай ярихгүй. Та бид иргэндээ, хувийн хэвшилдээ ямар орон зай үлдээж чөлөөлөх вэ гэдгийг хэлэлцэнэ. Та бид эдийн засгийн өсөлтөө иргэндээ хаягаар нь, өрхүүддээ үүдээр нь хүртээмжтэй хүргэх тухай ухаан бодлоо уралдуулна.
Эмзэг хамаарлаас эдийн засгаа чөлөөлье
Түлш шатахууны үнийн савлагааны хүнд цохилтоос чөлөөлье
Хөдөлмөрлөж бүтээх хүслийг хүнд суртлын чөдөр тушаанаас чөлөөлье
Хөрөнгө оруулалтыг хөөж туудаг тодорхойгүй шийдвэрээс чөлөөлье гэдэг дуусдаггүй яриаг дуусгах тооцоо төлөвлөгөө юм. Өгүүлбэртэй бодлогын хариу юм.
2027 оны төсвийн хүрээ, 2028-2029 оны төсвийн төсөөлөл бол “Эрх чөлөөний дөрвөн зам, дөрвөн чөлөөлөлт”, “Чөлөөлье” бодлогын үргэлжлэл юм. Засгийн газар чөлөөлөлтийн гарааны сардаа “асуудал-шийдэл-биелэлт” хэмээх арга барилаар 12 чөлөөлөлт хийлээ. Амьдралд бодит шийдэл, биеллээ хүлээсэн, олон зуун мянган хүний ажил, амьдралд шууд хамаатай чөлөөлөлт бүхэн жижиг асуудал биш юм. Төр нь иргэндээ, хувийн хэвшилдээ итгэж, итгэлийн хариуд итгэл төрж, итгэлцэл үүсэх нь жижиг биш том, зах зээлд эерэг дохио өгсөн шийдэл юм.
Татвар, нийгмийн даатгалын өртэй компаниудын дансыг бүхэлд нь хаадаг системийг өөрчилж 12,153 татвар төлөгчийн битүүмжлэгдсэн дансыг нээж, 2021 компани 64.5 тэрбум төгрөгийн өрөөс чөлөөлөгдлөө. Хаах биш нээх тусам итгэлцэл үүсэн бэхэждэг төлөвлөгөөт 7029 хяналт шалгалтыг цуцалж чөлөөллөө. Найман төрлийн 146 бизнесийг зөвшөөрөл биш зөвшөөрөл, хориглолтын цаасан хүнд суртлаас чөлөөлж, цахимаар мэдэгдээд шууд эхэлдэг, төр дараа нь иргэндээ хаягаар нь очиж үйлчилж эхэллээ. Үүний үр дүнг Засгийн газар биш татвар, шимтгэлийн өрөөс чөлөөлөгдсөн, үйл ажиллагаагаа сэргээсэн, шинээр эхлүүлсэн олон зуун мянган компани, иргэд өөрсдөө батална. Эдийн засгийн судсыг хааж биш нээж, хардаж биш итгэж, цусны эргэлт эрчимжин идэвхжинэ. Эдийн засгийн цусны эргэлт бол монгол хүний хийх ажил, олох ашиг, төлөх татвар, хөдөлмөр бүтээл юм.
2026 оны төсвийг Та бид урт удаан хугацаанд хэлэлцэн баталсан. Гэтэл эмч, багш нар урам хугарч, бурам дутсан хоёр цалингийн ойлгомжгүй байдалд орсон. Засгийн газар чөлөөлөлтийн эхний сардаа 39,841 эмч, цагаан нөмрөгтөн, 91,499 багш, боловсролын салбарын ажилтнуудаа цалингийн ойлгомжгүй байдлаас чөлөөлж, нэгдсэн нэг системд орууллаа. Төрийн албан хаагчдаа жилд 10-20 удаа гаргадаг, бүтээмжийг бууруулсан, давхар тайлангаас чөлөөлж, “ONCE ONLY” буюу нэг удаа тайлагнах зарчимд шилжлээ.
ОХУ-тай идэвхтэй яриа хэлцэл хийсний үр дүнд түлш шатахууны үнэ огцом өсөх, тасалдал хомсдол нүүрлэх аюул эрсдэлээс чөлөөлөгдлөө. Ард иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн хармаанд түлш шатахуунд энэ онд төлөх байсан 1,8 их наяд төгрөг хэмнэн үлдээж чадлаа. Дэлхийн олон оронд үнэ нугарч өсөж, хэмнэлтийн онцгой горимд орж, урт дараалал үүссэнийг Та бид гадаад мэдээнээс үзэж байна.
Эдийн засгийн чөлөөлөлт, эрх зүй, дүрэм журмын чөлөөлөлт, ногоон хөгжлийн чөлөөлөлт, авлигын эсрэг чөлөөлөлтийн хуримтлагдсан асуудлыг онилсон, шийдэл гаргасан, биелэлт болж эхэлсэн олон багц шийдвэрээс бүгдийг нь тоочилгүй онцлон дурьдлаа.
УИХ-ЫН ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Манай улсын эдийн засаг 2025 онд 6.8 хувиар өссөн хэдий ч, хөдөө аж ахуй болон Оюутолгойн баяжмалаас бусад салбаруудын өсөлт ердөө 3.6 хувь буюу эдийн засгийн бодит хүчин чадлаасаа доогуур байна. Нийслэлийн өрхийн бодит орлогын өсөлт 2.2 болж удааширч, тэтгэвэр, тэтгэмжийн орлого 3.2 хувиар буурчээ. Гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалт нэмэгдэхгүй байгаа учир цаашид эдийн засгийн потенциал хүчин чадал сулрах эрсдэлтэй байна. 2026 оны эхний улиралд нийт импорт 3 хувиар буурлаа. Эдийн засаг удааширч байгаа тул бид эдийн засгийн хүндрэл, мөчлөг сөрсөн бодлого хэрэгжүүлж байна. УИХ-аар хэлэлцүүлэн батлуулахаар өргөн мэдүүлж буй энэхүү төсвийн бодлого ч эдийн засгаа сэргээн идэвхжүүлэх, эдийн засгийн цусны эргэлтийг эрчимжүүлэх зорилготой юм. Бизнес, хөрөнгө оруулалтад тулгамдсан саад тээг, хүний хийж бүтээх хүслийг хяссан чөдөр тушааг тайлж чөлөөлөх нь итгэлцэл дээр үндэслэн эдийн засгийн цусны эргэлтийг дэмжих бодлогын цөм нь юм.
Улсын Их Хуралд тулгуур гурван үндэслэлтэй төсвийн хүрээний мэдэгдэл танилцуулж байна.
Нэгдүгээрт, Энэ бол бодит нөхцөл байдалд суурилсан, хөөсгүй төсвийн хүрээ. Эдийн засгийн хүндрэл, гадаад орчны эрсдэл, импортын инфляцын шок бодитоор нүүрлэж буйг харгалзан тооцсон. Тулсан бэрхийг туулж давах мөчлөг сөрсөн асуудал-шийдэл, арга хэмжээнүүд, импортыг идэвхжүүлж, худалдааны эргэлтийг сайжруулах шийдлүүдийг тусгасан.
Хоёрдугаарт, Энэ бол өсөлт, хөрөнгө оруулалтыг урамшуулсан идэвхтэй төсвийн хүрээ. Гадаад валютын нөөц 7.3 тэрбум ам.долларт хүрсэн амжилтаа бататгах төлөвлөгөө юм. Ашигт малтмалын хуулийн шинэчилсэн найруулгаар 21 зэсийн орд, Эрдэнэт үйлдвэрийн 7 ордод хөрөнгө оруулалт татаж, эдийн засгийн бааз сууриа өргөтгөн тэлэхээр тооцсон.
Гуравдугаарт, энэ бол сахилга баттай төсвийн хүрээ. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн бүх шаардлагаар улаан шугам татсан төсвийн хүрээ. Тэнцвэржүүлсэн тэнцлийг ДНБ-ийн 1.5 хувьтай тэнцэх алдагдалд хязгаарлаж, суурь тэнцлийг ДНБ-ийн 2 хувийн ашигтай байхаар төлөвлөлөө. Нэгдсэн төсвийн нийт зарлагын ДНБ-д эзлэх хэмжээг 2027 онд 31.9 хувь, 2028 онд 30.4 хувь, 2029 онд 28.6 хувь болтол үе шаттай тууштай бууруулна.
ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Засгийн Төсвийн зардлаа хэмнэж, орлогоо нэмэх зорилгоо хатуу баримтлан ажиллах болно. Саарын хажуугаар сайн гэдэг. Бидэнд сайн мэдээ ч байна. Экспорт өссөн сайн мэдээ байна. 5-р сарын 6-ны байдлаар экспорт 7.1 тэрбум ам.долларт хүрч, өмнөх оныхоос 63 хувиар өслөө. Нүүрсний экспортын биет хэмжээ 58 хувиар өсөж, 40.5 сая тоннд, зэсийн баяжмалын биет хэмжээ 38 хувиар нэмэгдэж 926 мянган тоннд хүрээд байна.
Эрч дээр эрч нэмж, нүүрсний экспортоо 2026 онд 95 сая тонн, 2027 онд 100 сая тонн, 2028 онд 105 сая тонн, 2029 онд 110 сая тоннд хүргэх зорилт тавьсан. Экспортын гарц, орлогын орц болсон хилийн боомтуудаа тасралтгүй, найдвартай ажиллуулна. Ханги, Бичигт, Булган боомтуудад лаборатори, ухаалаг гарц нэн яаралтай нэвтрүүлж, Гашуунсухайт, Шивээхүрэнд ажиллах цагийг уртасгах зэрэг арга хэмжээг шууд авч хэрэгжүүлнэ.
Үүний үр дүнд манай улсын эдийн засаг 2027 онд 5.8 хувиар, 2028 онд 6.0 хувиар, 2029 онд 6.3 хувиар өсөх төсөөлөлтэй байна.
Түүхий эд гаргадаг түүхийг өөрчлөх, түүнээс хэт хамаарлаа багасгах, байгалийн үүц нөөцдөө үнэ цэн, өртөг ашиг нэмж боловсруулах үйлдвэрүүдийн үүдийг зоригтойгоор нээнэ. Гангийн цогцолбор, Зэс боловсруулах цогцолбор, Нүүрс пиролизийн үйлдвэр, Хөнгөн цагааны аж үйлдвэрийн парк зэрэг томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлнэ. 15 мянган хүний хийх шинэ ажил, авах цалин, шууд ажлын байр, 63 мянган шууд бус ажлын байр бий болгоно. Энэ бол тоон биш чанарын үзүүлэлт юм. Төр, хувийн хэвшлийн түншлэл, гадаадын хөрөнгө оруулалт, харилцан итгэлцэл дээр үндэслэсэн, Засгийн газарт нэмэлт дарамт үүсгэхгүйгээр бүтээн босгоно. Үүний үр дүнд Эдийн засаг дахь Засгийн газрын өрийн хязгаарыг бид 2027 онд 50 хувиас, 2028 онд мөн 50 хувиас, 2029 онд 45 хувиас хэтрүүлэхгүй байх хүрээгээ тогтоож байна.
ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Өнөөдөр та бүхний гар дээр очсон баримт бичигт бид үнэнийг баримталж, алдаагаа хүлээн зөвшөөрсөн, төсвийн сахилга батыг сахиулан чангатгаж, санхүүгийн шинэчлэлийг өрнүүлсэн, төрийн хүнд суртлын чөдөр тушаанаас бизнес, хөрөнгө оруулалтыг чөлөөлсөн, зардлаа хэмнэж, орлогоо нэмэх зорилготой төсвийн хүрээний мэдэгдлийг танилцууллаа. Төсвийн тогтвортой байдлыг хангах, төсвийн сахилга бат, бодлогын уян хатан байдлыг сайжруулах зорилготой “Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл”, “Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл”-ийг дагалдуулан хамтад нь өргөн мэдүүлж байна. Хоорондоо шууд харилцан уялдаатай, багц бодлогыг илүү өргөн хүрээнд, бүрэн зураглалаар нь харж хэлэлцэн шийдвэрлэнэ гэдэгт итгэлтэй байна.
Бид дэлхийг өөрчлөхгүй боловч өөрчлөгдөж буй дэлхийд Монголоо хохирол багатай авч үлдэж, эдийн засгаа хамгаалах үүрэгтэй. Иргэндээ, хувийн хэвшилдээ, баялаг бүтээгч нарынхаа хийе бүтээе гэсэн хүсэл эрмэлзэлд итгэж, итгэлээс итгэл, итгэлцэл дээр эдийн засгаа идэвхжүүлэн, цусны эргэлтийг эрчимжүүлэх Засгийн газрын үндсэн жанжин шугам байх болно. Улс төрийн эрх чөлөөг эдийн засгийн эрх чөлөөгөөр бататгаж, улс орны тусгаар тогтнолоо эдийн засгийн эрх чөлөөгөөр гагнах нь Та бидний бүгдийн эрхэм дээд эрх ашиг билээ. Бид орлого, зарлагаас илүү итгэлцлийг төлөвлөж байна. Тодорхойгүй байдалтай дэлхийд тогтвортой байдал, харилцан итгэлцлээр бат бэх оршин тогтноно. Эрх чөлөөний хүчинд, эдийн засгийн эрх чөлөөнд итгэж, хүндрэлийн мөчлөгийг хамтдаа сөрөн зогсож чадна
Улс орныхоо хөгжил, ард түмнийхээ ахуй амьдралын төлөө бодлого шийдлээ уралдуулцгаая. Хүн бүрд илүү маргааш бүтээхийн төлөө хамтдаа тоо бодоцгооё. Эдийн засгийн өсөлт өрхийн үүдээр орж, иргэнийхээ хаягаар очиж, өндөр тооноос бодит чанар бүтээцгээе.
Эрх чөлөөний наран монгол хүн бүрийг ивээж, эрх чөлөөт, тусгаар Монгол Улс мандан бадрах болтугай.
Анхаарал хандуулсанд баярлалаа.
English
“Нутагтаа эзэн 100:1000” төслийн хүрээнд 1000 багт ногоон тэжээл тариална
Засгийн газраас “Атар-IV” аяны хүрээнд бэлчээрийн мал аж ахуйн үйлдвэрлэл, хөгжлийг дэмжих хүрээнд “Нутагтаа эзэн 100:1000” төслийг эхлүүлж байна. Тус төслийн нээлт өнөөдөр /2025.05.24/ Дархан хотод болж, Засгийн газар, УИХ-ын гишүүд, сумын Засаг дарга нар, хоршоодын гишүүд, малчдын төлөөлөл оролцов.
Ерөнхий сайд Н.Учрал төслийг нээж хэлсэн үгэндээ, ХХААХҮЯ-наас санаачлан өрнүүлж буй “НУТАГТАА ЭЗЭН 100:1000” төслийг Засгийн газрын тэргүүний хувьд бүрэн дэмжиж ажиллана. Нутагтаа эзэн төслийн гараа болж энэ жил 1000 баг тус бүрд 100 мянган га-д ногоон тэжээл тариална. Энэ ажилд Засаг дарга нар онцгой анхаарч, манлайлан ажиллахыг үүрэг болгов.
Ерөнхий сайд Н.Учрал, ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат нар төслийг хэрэгжүүлэгч сумдын Засаг дарга нарт батламж гардууллаа. Батламжийн хамт “Хөдөө аж ахуйн корпораци” ТӨХХК-иас төсөл хэрэгжих сумдад гурван төрлийн тэжээлийн таримлын үр олгож байна. Тухайлбал, хошуу будааны үр 12000 кг, улаанбуудайны үр 5000 кг, судан өвсний үр 870 кг-ыг тус тус олгож, агро технологийн зөвлөмжийг хүргэв. Мөн цөлжилтөөс сэргийлэх, таримлаа хамгаалах зорилгоор сум бүрд 1000 модны үр, нүх ухагчийн хамт олгож байна.
Төслийн эхний шат Хэнтий, Дорнод, Говьсүмбэр, Баян-Өлгий, Сүхбаатар зэрэг 17 аймгийн 25 сумын 25 багт хэрэгжих бөгөөд баг тус бүр 100 га-д ногоон тэжээл тариална.
Байгаль цаг уурын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан ган, зуд, салхи шуурганы улмаас манай улсад бэлчээрийн доройтол сүүлийн жилүүдэд эрчимжиж байна. Тиймээс Монгол Улсын 1626 багаас 1071-д нь ногоон тэжээл тариалах шаардлагатай тул дараа, дараагийн шатанд бусад сумыг үе шаттай хамруулахаар төлөвлөжээ.
Улсын хэмжээнд эргэлтэд оруулаагүй атаршсан 112,265 га талбай байдаг, энэ талбайг ашиглан төсөл хэрэгжих аймаг, сумын малчид хоршин ногоон тэжээл тариалж, хэрэгцээгээ хангахаас гадна илүү гарсан тэжээлээ зах зээлд борлуулах боломжтой.
Монгол оронд сүүлийн 30 жилд уур амьсгалын өөрчлөлт хүчтэй нөлөөлж, ган, зудаас болж малгүй болсон 730 орчим мянган хүн хот суурин руу шилжсэн байна.
Төсөл хэрэгжих байршил
“Хөдөлмөр, нийгмийн түншлэлийн гурван талт 2026-2028 оны Улсын хэлэлцээр”-ийг ойрын хугацаанд байгуулахаар талууд санал нэгдэв
Засгийн газрын 2026 оны тавдугаар сарын 06-ны хуралдааны тэмдэглэлээр Эдийн засаг, хөгжлийн яам, Сангийн яам, Боловсролын яам, Эрүүл мэндийн яам, Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны төлөөллийг оролцуулан “Хөдөлмөр, нийгмийн түншлэлийн гурван талт 2026-2028 оны Улсын хэлэлцээр байгуулахыг Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакирт даалгасан.
Улсын хэлэлцээрийн төсөлд Монголын үйлдвэрчний эвлэлийн холбооноос 52 санал, ажил олгогчдын байгууллагаас 30 санал, яамдаас 27 санал, нийт 109 санал ирүүлснийг ажлын хэсэг хэлэлцэн боловсруулж, Улсын хэлэлцээг эхлүүлэхэд бэлэн болсон.
Монгол Улсын Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих; хөдөлмөрлөх эрх, нийгмийн хамгааллын баталгааг хангах; цалин хөлс, орлогыг нэмэгдүүлэх; нийгмийн түншлэл, тэгш байдлыг дэмжих бодлогын хүрээнд Улсын хэлэлцээрийн төслийг боловсруулсан болно.
Өнөөдөр “Хөдөлмөр, нийгмийн түншлэлийн гурван талт 2026-2028 оны Улсын хэлэлцээр” байгуулах бүрэлдэхүүн, тов зэргийг тогтох, хэлэлцээрийн төслөөс онцлон анхаарах асуудлыг хэлэлцэн, гурван талт хамтарсан уулзалт зохион байгууллаа.
Хөдөлмөр, нийгмийн түншлэлийн гурван талт Үндэсний хорооны 2026 оны 02 дугаар тогтоолоор байгуулагдсан ажлын хэсэг “Хөдөлмөр, нийгмийн түншлэлийн гурван талт 2026-2028 оны Улсын хэлэлцээр”-ийн төслийг боловсруулж, хэлэлцээр байгуулахад бэлэн болсон тул ойрын хугацаанд Улсын хэлэлцээр байгуулахаар талууд санал нэгдэв.
Нийслэлд зургаан цэгээр нөөцийн мах борлуулж байна
Үнийн өсөлтийн эсрэг авах зарим арга хэмжээний тухай Засгийн газрын тогтоолын хүрээнд нийслэлийн төвийн зургаан дүүргийн зургаан цэгт нөөцийн махны өргөтгөсөн худалдаа болж байна.
“Чойбалсан групп”, “Багануур мах маркет”, “Агро нэгтгэл трейд” компанийн үйлдвэрээс 15.3 тонн нөөцийн мах дээрх цэгүүдэд хүргэгджээ. Нэг удаад гурав хүртэлх уут мах буюу савлагаанаасаа шалтгаалж 4,5-6 кг хүртэлх мах борлуулж, иргэдэд төлбөрийн баримт өгч байна.
“Оюутолгой” төслийн менежментийн төлбөрийг хоёр дахин багасгах тохиролцоонд хүрчээ
Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 68 дугаар захирамжаар байгуулагдсан Оюутолгой төслийн менежментийн төлбөрийн хувь хэмжээг бууруулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг хөрөнгө оруулагч тал “Рио Тинто”-той хэлэлцээ хийж байна.
“Засгийн газар Оюутолгойн хэлэлцээрт эхний амжилт, үр дүнг гаргаж чадлаа” гэдгийг Ерөнхий сайд Н.Учрал мэдэгдлээ.
Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямын ахалсан Ажлын хэсэг “Рио Тинто” групптэй “Оюутолгой” төслийн менежментийн төлбөрийг хоёр дахин багасгаж, төлбөрийн давхардлыг арилгах тохиролцоонд хүрчээ. Ингэснээр төлбөрийн зардал 2.2 тэрбум ам.доллароор буурч, Монгол Улсын өгөөж 1.5 тэрбум ам.доллароор нэмэгдэнэ.
Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт анх удаа өрсөлдөөнт сонгон шалгаруулалт зарлалаа
Монгол Улсын Засгийн газрын хуралдаанаар /2026.04.29/ Түлш, эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулах, төвийн бүсийн цахилгаан эрчим хүчний өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээг дотоодын сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрээр хангах, эрчим хүчний системийн тогтвортой ажиллагааг дэмжих зорилгоор “Түлш, эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулах тухай” тогтоол баталсан. Дээрх тогтоолын хүрээнд таван байршилд нарны цахилгаан станц болон батарей хуримтлуурын систем бүхий төслүүдийг хэрэгжүүлнэ.
Сэргээгдэх эрчим хүчний энэхүү бүтээн байгуулалтыг өвлийн оргил ачааллаас өмнө буюу энэ оны арван хоёрдугаар сарын 1-нд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн. Бүтээн байгуулалтыг улсын төсвөөс санхүүжүүлэхгүй бөгөөд үндэсний компаниуд, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжих хүрээнд Засгийн газар анх удаа Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт өрсөлдөөнт сонгон шалгаруулалт /аукцион/ зарласан. Сонгон шалгаруулалтыг нээлттэй, ил тод, цахимаар явуулна. Эрчим хүчний яам аукционы урилгыг вэбсайтдаа байршуулжээ. Бүртгэл нь ирэх сарын 15-нд хаагдана.
Ерөнхий сайд Н.Учрал өнөөдөр /2026.05.12/ Эрчим хүчний яамны холбогдох албан тушаалтнуудтай уулзаж, Засгийн газрын тогтоолоор өгсөн үүрэг даалгаврын биелэлтийн явцтай танилцаж, сэргээгдэх эрчим хүчний асар их нөөцтэй улсын хувьд боломжоо ашиглах ёстой. Нарны станцуудыг төлөвлөсөн хугацаанд ашиглалтад оруулахад анхаарч ажиллахыг даалгав.
Шадар сайд Н.Номтойбаяр: Бүсчилсэн хөгжлөөр Багануур дүүргийг төв, зүүн, говийн бүсийн эдийн засгийн гол зангилаа цэг болгон хөгжүүлнэ
Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр /2026.05.09/ Багануур дүүрэгт ажиллаж, бүсчилсэн хөгжлийн бодлого, үйлдвэрлэл, логистик, дэд бүтэц, онцгой байдал, лабораторийн үйл ажиллагаатай танилцаж, тулгамдсан асуудлуудын талаар санал солилцлоо.
Тэрбээр бүсчилсэн хөгжлийн бодлогын хүрээнд Багануур дүүргийн ус, дулаан, эрчим хүч, төмөр замын суурь дэд бүтэц бүрдсэн давуу талд нь тулгуурлан бүс хоорондын логистик, үйлдвэрлэлийн гол төв болгон хөгжүүлэх талаар онцлов. Ингэснээр Улаанбаатар хотын ачаа тээврийн төвлөрлийг бууруулж, логистикийн урсгалыг зөв зохион байгуулах боломж бүрдэх юм.
Түүнчлэн Багануур дүүргийн Стандарт, хэмжил зүйн газрын лаборатори дээр ажиллах үеэр тус байгууллага нь стандартын бус түрээсийн байранд ажиллаж байгааг хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүдтэй хамтран шийдвэрлэх боломжийн талаар судална гэдгээ илэрхийллээ. Цаашид аж ахуй нэгж, үйлдвэрлэгчдэд лаборатори, стандарт, хэмжил зүйн хэрэгцээ нэмэгдэж, энэ салбарын цар хүрээ өргөжихөөр харагдаж байгаа тул итгэмжлэлийн байгууллагуудыг санхүүгийн хувьд бие даасан, зах зээлийн зарчмаар хөгжих нөхцөлийг бүрдүүлэх шаардлагатайг онцолж байна. Ингэснээр лабораториуд орлогоо өөрсдөө бүрдүүлж, цалин, тоног төхөөрөмжүүдээ шийдвэрлэх боломж бүрдэнэ.
Багануур дүүргийн Онцгой байдлын хэлтэст ажиллах үеэр тус бүсэд ойрын жилүүдэд 12-оос дээш давхар орон сууц, хөнгөн болон хүнд үйлдвэрийн салбарын бүтээн байгуулалтууд нэмэгдэж байгаа учраас цаашид техник, тоног төхөөрөмжийг шинэчлэх, хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зайлшгүй шаардлага үүсэж байгааг тодотгов.
Мөн “Багануур” ХК-ийн уурхай болон Үйлдвэрлэл, технологийн паркийн үйл ажиллагааг өргөжүүлэх, уурхайн техник, технологийн шинэчлэл, үр ашгийг нэмэгдүүлэх асуудлаар холбогдох албаныхантай санал солилцлоо. Энэ үеэр “Нүүрс-пиролизын үйлдвэр” буюу хөх нүүрсний төслийн явцтай танилцсан бөгөөд уг төсөл нь нүүрсийг гүн боловсруулж, хагас кокс болон бусад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх замаар агаарын бохирдлыг бууруулж, эрчим хүчний шинэ эх үүсвэр бий болгох ач холбогдолтой юм.
Түүнчлэн “Месес” ХХК-ийн ган төмөрлөгийн үйлдвэрт ажиллаж, үйлдвэрлэл, технологийн паркуудыг нэг цонхны бодлогоор хөгжүүлэх, хөрөнгө оруулалтын орчныг сайжруулах, татвар болон эрх зүйн зохицуулалтыг шинэчлэх чиглэлд анхаарч ажиллахаа илэрхийллээ.
Шадар сайд Н.Номтойбаяр дэд бүтэц, тээвэр логистик, экспортын тээвэрлэлтийн асуудлаар Багануур өртөөнд ажиллаж, бүсчилсэн хөгжлийн бодлогын хүрээнд дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих, ажлын байрыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн бодлого хэрэгжүүлэхээ онцолсон юм.
Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд А.Н.Евсиковыг хүлээн авч уулзлаа
Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр өнөөдөр /2026.05.07/ Оросын Холбооны Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Алексей Николаевич Евсиковыг хүлээн авч уулзлаа.
Уулзалтын үеэр талууд Монгол Улс, Оросын Холбооны Улс хоорондын сайн хөршийн уламжлалт, түүхэн найрсаг харилцаа, “Иж бүрэн стратегийн түншлэл”-ийн хүрээн дэх хамтын ажиллагааг улам бүр өргөжүүлэн хөгжүүлэх чиглэлээр санал солилцлоо. Энэ онд хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 105 жилийн ой, “Аугаа их Эх орны дайны ялалт”-ын 81 жилийн ой тус тус тохиож буйг онцлон тэмдэглэлээ.
Шадар сайд Н.Номтойбаяр бүсчилсэн хөгжил, чөлөөт бүс, стандарт, хэмжил зүй, онцгой байдлын салбар дахь ОХУ-тай хэрэгжүүлж буй хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх чиглэлээр идэвхтэй хамтран ажиллахаа илэрхийлэв. Мөн бүсчилсэн хөгжлийн бодлогын хүрээнд дан ганц аймаг, сум хоорондын хөгжил бус хөрш улс орнуудтай эдийн засгийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх чиглэлд анхааран ажиллаж байна гэлээ.
ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Алексей Николаевич Евсиков “Евразийн эдийн засгийн холбоо, түүний гишүүн орнуудтай байгуулсан худалдааны түр хэлэлцээр”-ийг Монгол Улс соёрхон баталсантай холбогдуулан хүнс, хөдөө аж ахуйн чиглэлийн стандартын шаардлага хангасан бараа бүтээгдэхүүнийг ОХУ болон Евразийн бүс нутгийн улс орнуудад нэмүү өртөг шингэсэн үнээр экспортлох боломжтой талаар онцоллоо. Түүнчлэн, “Алтанбулаг” чөлөөт бүсийн үйл ажиллагааг эрчимжүүлэх чиглэлээр харилцан санал солилцов.
Талууд гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, авран хамгаалах, алба хаагчдыг сургах зэрэг онцгой байдлын салбар дахь хамтын ажиллагаагаа цаашид улам бүр бэхжүүлэхэд анхааран ажиллахаа илэрхийллээ.
Шадар сайд Н.Номтойбаяр БНЭУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Атул Малхари Готсурвег хүлээн авч уулзлаа
Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр өнөөдөр /2026.05.08/ Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Атул Малхари Готсурвег хүлээн авч уулзлаа.
Уулзалтын эхэнд Шадар сайд Н.Номтойбаяр Монгол Улс, БНЭУ нь ардчиллын төлөөх нийтлэг үнэт зүйлсд суурилсан, оюун санааны хөрш улс орнууд бөгөөд Стратегийн түншлэлийн харилцааг байгуулаад 11 жил болж буйг тодотголоо. Тэрбээр, 2025 онд хоёр орны хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ой, Стратегийн түншлэлийн харилцаа байгуулсны 10 жилийн ойн хүрээнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх БНЭУ-д төрийн айлчлал хийх үеэр айлчлалын бүрэлдэхүүнд багтаж байсан бөгөөд хоёр орны хамтын ажиллагааг бүхий л салбарт өргөжүүлэн хөгжүүлэх, Стратегийн түншлэлийн харилцааг шат ахиулахад бодитой хувь нэмрээ оруулна гэдгээ илэрхийллээ.
Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Атул Малхари Готсурвегийн зүгээс хоёр улсын хамтын ажиллагааг эдийн засгийн салбарт хөгжүүлэхэд идэвхтэй ажиллахаа тодотгоод Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт болон ажилтнуудын тэтгэлэгт сургалтын хөтөлбөрийг эрчимжүүлэхэд анхааран ажиллана гэлээ.
Талууд Монгол Улсаас БНЭУ руу уул уурхай бүтээгдэхүүн тэр дундаа коксжсон нүүрс болон хөдөө аж ахуйн чиглэлийн бүтээгдэхүүнийг экспортлох боломж, онцгой байдлын салбар дахь хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх чиглэлээр санал солилцлоо. Хоёр орны найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагааны гол үр дүн болж буй Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтын ажлыг эрчимжүүлэх чиглэлээр санал солилцож, уг үйлдвэрийг ашиглалтад оруулахад талууд идэвхийлэн ажиллахаа илэрхийллээ.
Ерөнхий сайд Н.Учрал: Эрх чөлөөний хүчинд, эдийн засгийн эрх чөлөөнд итгэж, хүндрэлийн мөчлөгийг хамтдаа сөрөн зогсож чадна
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учрал Төсвийн тухай хууль, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасны дагуу боловсруулсан Монгол Улсын Нэгдсэн төсвийн 2027 оны Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028–2029 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төслийг /2025.05.08/ УИХ-д танилцуулав.
УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын хэлсэн үгийг бүрэн эхээр нь хүргэж байна.
УИХ-ЫН ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Төсвийн тухай хууль, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасны дагуу боловсруулсан Монгол Улсын Нэгдсэн төсвийн 2027 оны Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028–2029 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төслийг та бүхэнд танилцуулж байна.
Дэлхийд тодорхойгүй байдал хамгийн тодорхой байгаа нөхцөлд 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028-2029 оны төсвийн төсөөллийг боловсрууллаа.
Ойрх Дорнодын хурцадмал байдлаас үүдэн дэлхий даяар газрын тосны бүтээгдэхүүн хомсдож, үнэ нь савлаж, инфляц гаарлаа. Тээвэр, худалдаа, логистикийн эрсдэл өсөн нэмэгдлээ. Монгол Улсад ч хямралын сүүдэр туслаа. Түлш шатахууны үнэ бол бүх юмны үнэ юм. 2026 оны 3 дугаар сард инфляц 7.4 хувьд хүрч, үхэр, хонь, адуу, ямааны махны үнэ 10-25 хувиар өссөн нь ахуй амьжиргаанд дарамт болж байна.
Гадаад ертөнцийг бид өөрчлөхгүй боловч өөрсдөөсөө дотоодоосоо хамаарах бүхнийг хийхийг дэлхийн нөхцөл байдал Та биднээс шаардаж байна. Өөрөөр хэлбэл, үнэнийг үнэнээр нь хүлээн зөвшөөрч, алдаагаа засаж залруулж, дуусдаггүй олон яриаг дуусгах цаг юм. Сүх далайтал үхэр амар гэгчээр олсныхоо хэрээр үрсэн, төр, төсвөө данхайлган томруулсан, санхүүгийн сахилга батыг сахиулан мөрдөөгүй, түүхий эд түүхийгээр нь гаргадаг түүхийг өөрчлөөгүйнхээ үр дагаврыг амсаж байна. Нүүрсний үнэ өндөр байхад үүц нөөц болгож, өсгөж үржүүлэх, үлдэцтэй өгөөжтэй зүйлд зориулахаас илүү үрж зарж, төсвөө данхайлгасны горыг амсаж байна.
Хүндрэлийн үед нэг хэсэг нь улам хумьж, хязгаарладаг. Хүндрэлийн үед нөгөө хэсэг нь үүнийг ашиглан, эдийн засгаа шинэчилдэг. Монгол Улс иргэндээ, хувийн хэвшилдээ итгэж, итгэлцлийн үндсэн дээр эдийн засгаа чөлөөлөн шинэчлэх замыг сонгож байна.
Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөлөл жагсаасан тоо, бичсэн зорилтуудын цуглуулга биш юм. Төсвийн хүрээ, төсөөлөл бол төр ямар хэмжээнд байх вэ, хувийн хэвшилдээ ямар орон зай чөлөөлж нээх вэ? гэдэг асуултын хариулт юм.
Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөлөл бол Монгол Улс ямар хамаарлыг яаж багасгах вэ, юунаас, яагаад чөлөөлөх вэ гэдэг хөгжлийн стратегийн баримт бичиг юм.
Та бид эдийн засгаа зөвхөн өсгөх тухай ярихгүй. Та бид иргэндээ, хувийн хэвшилдээ ямар орон зай үлдээж чөлөөлөх вэ гэдгийг хэлэлцэнэ. Та бид эдийн засгийн өсөлтөө иргэндээ хаягаар нь, өрхүүддээ үүдээр нь хүртээмжтэй хүргэх тухай ухаан бодлоо уралдуулна.
Эмзэг хамаарлаас эдийн засгаа чөлөөлье
Түлш шатахууны үнийн савлагааны хүнд цохилтоос чөлөөлье
Хөдөлмөрлөж бүтээх хүслийг хүнд суртлын чөдөр тушаанаас чөлөөлье
Хөрөнгө оруулалтыг хөөж туудаг тодорхойгүй шийдвэрээс чөлөөлье гэдэг дуусдаггүй яриаг дуусгах тооцоо төлөвлөгөө юм. Өгүүлбэртэй бодлогын хариу юм.
2027 оны төсвийн хүрээ, 2028-2029 оны төсвийн төсөөлөл бол “Эрх чөлөөний дөрвөн зам, дөрвөн чөлөөлөлт”, “Чөлөөлье” бодлогын үргэлжлэл юм. Засгийн газар чөлөөлөлтийн гарааны сардаа “асуудал-шийдэл-биелэлт” хэмээх арга барилаар 12 чөлөөлөлт хийлээ. Амьдралд бодит шийдэл, биеллээ хүлээсэн, олон зуун мянган хүний ажил, амьдралд шууд хамаатай чөлөөлөлт бүхэн жижиг асуудал биш юм. Төр нь иргэндээ, хувийн хэвшилдээ итгэж, итгэлийн хариуд итгэл төрж, итгэлцэл үүсэх нь жижиг биш том, зах зээлд эерэг дохио өгсөн шийдэл юм.
Татвар, нийгмийн даатгалын өртэй компаниудын дансыг бүхэлд нь хаадаг системийг өөрчилж 12,153 татвар төлөгчийн битүүмжлэгдсэн дансыг нээж, 2021 компани 64.5 тэрбум төгрөгийн өрөөс чөлөөлөгдлөө. Хаах биш нээх тусам итгэлцэл үүсэн бэхэждэг төлөвлөгөөт 7029 хяналт шалгалтыг цуцалж чөлөөллөө. Найман төрлийн 146 бизнесийг зөвшөөрөл биш зөвшөөрөл, хориглолтын цаасан хүнд суртлаас чөлөөлж, цахимаар мэдэгдээд шууд эхэлдэг, төр дараа нь иргэндээ хаягаар нь очиж үйлчилж эхэллээ. Үүний үр дүнг Засгийн газар биш татвар, шимтгэлийн өрөөс чөлөөлөгдсөн, үйл ажиллагаагаа сэргээсэн, шинээр эхлүүлсэн олон зуун мянган компани, иргэд өөрсдөө батална. Эдийн засгийн судсыг хааж биш нээж, хардаж биш итгэж, цусны эргэлт эрчимжин идэвхжинэ. Эдийн засгийн цусны эргэлт бол монгол хүний хийх ажил, олох ашиг, төлөх татвар, хөдөлмөр бүтээл юм.
2026 оны төсвийг Та бид урт удаан хугацаанд хэлэлцэн баталсан. Гэтэл эмч, багш нар урам хугарч, бурам дутсан хоёр цалингийн ойлгомжгүй байдалд орсон. Засгийн газар чөлөөлөлтийн эхний сардаа 39,841 эмч, цагаан нөмрөгтөн, 91,499 багш, боловсролын салбарын ажилтнуудаа цалингийн ойлгомжгүй байдлаас чөлөөлж, нэгдсэн нэг системд орууллаа. Төрийн албан хаагчдаа жилд 10-20 удаа гаргадаг, бүтээмжийг бууруулсан, давхар тайлангаас чөлөөлж, “ONCE ONLY” буюу нэг удаа тайлагнах зарчимд шилжлээ.
ОХУ-тай идэвхтэй яриа хэлцэл хийсний үр дүнд түлш шатахууны үнэ огцом өсөх, тасалдал хомсдол нүүрлэх аюул эрсдэлээс чөлөөлөгдлөө. Ард иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн хармаанд түлш шатахуунд энэ онд төлөх байсан 1,8 их наяд төгрөг хэмнэн үлдээж чадлаа. Дэлхийн олон оронд үнэ нугарч өсөж, хэмнэлтийн онцгой горимд орж, урт дараалал үүссэнийг Та бид гадаад мэдээнээс үзэж байна.
Эдийн засгийн чөлөөлөлт, эрх зүй, дүрэм журмын чөлөөлөлт, ногоон хөгжлийн чөлөөлөлт, авлигын эсрэг чөлөөлөлтийн хуримтлагдсан асуудлыг онилсон, шийдэл гаргасан, биелэлт болж эхэлсэн олон багц шийдвэрээс бүгдийг нь тоочилгүй онцлон дурьдлаа.
УИХ-ЫН ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Манай улсын эдийн засаг 2025 онд 6.8 хувиар өссөн хэдий ч, хөдөө аж ахуй болон Оюутолгойн баяжмалаас бусад салбаруудын өсөлт ердөө 3.6 хувь буюу эдийн засгийн бодит хүчин чадлаасаа доогуур байна. Нийслэлийн өрхийн бодит орлогын өсөлт 2.2 болж удааширч, тэтгэвэр, тэтгэмжийн орлого 3.2 хувиар буурчээ. Гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалт нэмэгдэхгүй байгаа учир цаашид эдийн засгийн потенциал хүчин чадал сулрах эрсдэлтэй байна. 2026 оны эхний улиралд нийт импорт 3 хувиар буурлаа. Эдийн засаг удааширч байгаа тул бид эдийн засгийн хүндрэл, мөчлөг сөрсөн бодлого хэрэгжүүлж байна. УИХ-аар хэлэлцүүлэн батлуулахаар өргөн мэдүүлж буй энэхүү төсвийн бодлого ч эдийн засгаа сэргээн идэвхжүүлэх, эдийн засгийн цусны эргэлтийг эрчимжүүлэх зорилготой юм. Бизнес, хөрөнгө оруулалтад тулгамдсан саад тээг, хүний хийж бүтээх хүслийг хяссан чөдөр тушааг тайлж чөлөөлөх нь итгэлцэл дээр үндэслэн эдийн засгийн цусны эргэлтийг дэмжих бодлогын цөм нь юм.
Улсын Их Хуралд тулгуур гурван үндэслэлтэй төсвийн хүрээний мэдэгдэл танилцуулж байна.
Нэгдүгээрт, Энэ бол бодит нөхцөл байдалд суурилсан, хөөсгүй төсвийн хүрээ. Эдийн засгийн хүндрэл, гадаад орчны эрсдэл, импортын инфляцын шок бодитоор нүүрлэж буйг харгалзан тооцсон. Тулсан бэрхийг туулж давах мөчлөг сөрсөн асуудал-шийдэл, арга хэмжээнүүд, импортыг идэвхжүүлж, худалдааны эргэлтийг сайжруулах шийдлүүдийг тусгасан.
Хоёрдугаарт, Энэ бол өсөлт, хөрөнгө оруулалтыг урамшуулсан идэвхтэй төсвийн хүрээ. Гадаад валютын нөөц 7.3 тэрбум ам.долларт хүрсэн амжилтаа бататгах төлөвлөгөө юм. Ашигт малтмалын хуулийн шинэчилсэн найруулгаар 21 зэсийн орд, Эрдэнэт үйлдвэрийн 7 ордод хөрөнгө оруулалт татаж, эдийн засгийн бааз сууриа өргөтгөн тэлэхээр тооцсон.
Гуравдугаарт, энэ бол сахилга баттай төсвийн хүрээ. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн бүх шаардлагаар улаан шугам татсан төсвийн хүрээ. Тэнцвэржүүлсэн тэнцлийг ДНБ-ийн 1.5 хувьтай тэнцэх алдагдалд хязгаарлаж, суурь тэнцлийг ДНБ-ийн 2 хувийн ашигтай байхаар төлөвлөлөө. Нэгдсэн төсвийн нийт зарлагын ДНБ-д эзлэх хэмжээг 2027 онд 31.9 хувь, 2028 онд 30.4 хувь, 2029 онд 28.6 хувь болтол үе шаттай тууштай бууруулна.
ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Засгийн Төсвийн зардлаа хэмнэж, орлогоо нэмэх зорилгоо хатуу баримтлан ажиллах болно. Саарын хажуугаар сайн гэдэг. Бидэнд сайн мэдээ ч байна. Экспорт өссөн сайн мэдээ байна. 5-р сарын 6-ны байдлаар экспорт 7.1 тэрбум ам.долларт хүрч, өмнөх оныхоос 63 хувиар өслөө. Нүүрсний экспортын биет хэмжээ 58 хувиар өсөж, 40.5 сая тоннд, зэсийн баяжмалын биет хэмжээ 38 хувиар нэмэгдэж 926 мянган тоннд хүрээд байна.
Эрч дээр эрч нэмж, нүүрсний экспортоо 2026 онд 95 сая тонн, 2027 онд 100 сая тонн, 2028 онд 105 сая тонн, 2029 онд 110 сая тоннд хүргэх зорилт тавьсан. Экспортын гарц, орлогын орц болсон хилийн боомтуудаа тасралтгүй, найдвартай ажиллуулна. Ханги, Бичигт, Булган боомтуудад лаборатори, ухаалаг гарц нэн яаралтай нэвтрүүлж, Гашуунсухайт, Шивээхүрэнд ажиллах цагийг уртасгах зэрэг арга хэмжээг шууд авч хэрэгжүүлнэ.
Үүний үр дүнд манай улсын эдийн засаг 2027 онд 5.8 хувиар, 2028 онд 6.0 хувиар, 2029 онд 6.3 хувиар өсөх төсөөлөлтэй байна.
Түүхий эд гаргадаг түүхийг өөрчлөх, түүнээс хэт хамаарлаа багасгах, байгалийн үүц нөөцдөө үнэ цэн, өртөг ашиг нэмж боловсруулах үйлдвэрүүдийн үүдийг зоригтойгоор нээнэ. Гангийн цогцолбор, Зэс боловсруулах цогцолбор, Нүүрс пиролизийн үйлдвэр, Хөнгөн цагааны аж үйлдвэрийн парк зэрэг томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлнэ. 15 мянган хүний хийх шинэ ажил, авах цалин, шууд ажлын байр, 63 мянган шууд бус ажлын байр бий болгоно. Энэ бол тоон биш чанарын үзүүлэлт юм. Төр, хувийн хэвшлийн түншлэл, гадаадын хөрөнгө оруулалт, харилцан итгэлцэл дээр үндэслэсэн, Засгийн газарт нэмэлт дарамт үүсгэхгүйгээр бүтээн босгоно. Үүний үр дүнд Эдийн засаг дахь Засгийн газрын өрийн хязгаарыг бид 2027 онд 50 хувиас, 2028 онд мөн 50 хувиас, 2029 онд 45 хувиас хэтрүүлэхгүй байх хүрээгээ тогтоож байна.
ЭРХЭМ ГИШҮҮД ЭЭ,
Өнөөдөр та бүхний гар дээр очсон баримт бичигт бид үнэнийг баримталж, алдаагаа хүлээн зөвшөөрсөн, төсвийн сахилга батыг сахиулан чангатгаж, санхүүгийн шинэчлэлийг өрнүүлсэн, төрийн хүнд суртлын чөдөр тушаанаас бизнес, хөрөнгө оруулалтыг чөлөөлсөн, зардлаа хэмнэж, орлогоо нэмэх зорилготой төсвийн хүрээний мэдэгдлийг танилцууллаа. Төсвийн тогтвортой байдлыг хангах, төсвийн сахилга бат, бодлогын уян хатан байдлыг сайжруулах зорилготой “Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл”, “Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл”-ийг дагалдуулан хамтад нь өргөн мэдүүлж байна. Хоорондоо шууд харилцан уялдаатай, багц бодлогыг илүү өргөн хүрээнд, бүрэн зураглалаар нь харж хэлэлцэн шийдвэрлэнэ гэдэгт итгэлтэй байна.
Бид дэлхийг өөрчлөхгүй боловч өөрчлөгдөж буй дэлхийд Монголоо хохирол багатай авч үлдэж, эдийн засгаа хамгаалах үүрэгтэй. Иргэндээ, хувийн хэвшилдээ, баялаг бүтээгч нарынхаа хийе бүтээе гэсэн хүсэл эрмэлзэлд итгэж, итгэлээс итгэл, итгэлцэл дээр эдийн засгаа идэвхжүүлэн, цусны эргэлтийг эрчимжүүлэх Засгийн газрын үндсэн жанжин шугам байх болно. Улс төрийн эрх чөлөөг эдийн засгийн эрх чөлөөгөөр бататгаж, улс орны тусгаар тогтнолоо эдийн засгийн эрх чөлөөгөөр гагнах нь Та бидний бүгдийн эрхэм дээд эрх ашиг билээ. Бид орлого, зарлагаас илүү итгэлцлийг төлөвлөж байна. Тодорхойгүй байдалтай дэлхийд тогтвортой байдал, харилцан итгэлцлээр бат бэх оршин тогтноно. Эрх чөлөөний хүчинд, эдийн засгийн эрх чөлөөнд итгэж, хүндрэлийн мөчлөгийг хамтдаа сөрөн зогсож чадна
Улс орныхоо хөгжил, ард түмнийхээ ахуй амьдралын төлөө бодлого шийдлээ уралдуулцгаая. Хүн бүрд илүү маргааш бүтээхийн төлөө хамтдаа тоо бодоцгооё. Эдийн засгийн өсөлт өрхийн үүдээр орж, иргэнийхээ хаягаар очиж, өндөр тооноос бодит чанар бүтээцгээе.
Эрх чөлөөний наран монгол хүн бүрийг ивээж, эрх чөлөөт, тусгаар Монгол Улс мандан бадрах болтугай.
Анхаарал хандуулсанд баярлалаа.
Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд А.Н.Евсиковыг хүлээн авч уулзлаа
Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр өнөөдөр /2026.05.07/ Оросын Холбооны Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Алексей Николаевич Евсиковыг хүлээн авч уулзлаа.
Уулзалтын үеэр талууд Монгол Улс, Оросын Холбооны Улс хоорондын сайн хөршийн уламжлалт, түүхэн найрсаг харилцаа, “Иж бүрэн стратегийн түншлэл”-ийн хүрээн дэх хамтын ажиллагааг улам бүр өргөжүүлэн хөгжүүлэх чиглэлээр санал солилцлоо. Энэ онд хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 105 жилийн ой, “Аугаа их Эх орны дайны ялалт”-ын 81 жилийн ой тус тус тохиож буйг онцлон тэмдэглэлээ.
Шадар сайд Н.Номтойбаяр бүсчилсэн хөгжил, чөлөөт бүс, стандарт, хэмжил зүй, онцгой байдлын салбар дахь ОХУ-тай хэрэгжүүлж буй хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх чиглэлээр идэвхтэй хамтран ажиллахаа илэрхийлэв. Мөн бүсчилсэн хөгжлийн бодлогын хүрээнд дан ганц аймаг, сум хоорондын хөгжил бус хөрш улс орнуудтай эдийн засгийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх чиглэлд анхааран ажиллаж байна гэлээ.
ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Алексей Николаевич Евсиков “Евразийн эдийн засгийн холбоо, түүний гишүүн орнуудтай байгуулсан худалдааны түр хэлэлцээр”-ийг Монгол Улс соёрхон баталсантай холбогдуулан хүнс, хөдөө аж ахуйн чиглэлийн стандартын шаардлага хангасан бараа бүтээгдэхүүнийг ОХУ болон Евразийн бүс нутгийн улс орнуудад нэмүү өртөг шингэсэн үнээр экспортлох боломжтой талаар онцоллоо. Түүнчлэн, “Алтанбулаг” чөлөөт бүсийн үйл ажиллагааг эрчимжүүлэх чиглэлээр харилцан санал солилцов.
Талууд гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, авран хамгаалах, алба хаагчдыг сургах зэрэг онцгой байдлын салбар дахь хамтын ажиллагаагаа цаашид улам бүр бэхжүүлэхэд анхааран ажиллахаа илэрхийллээ.